l-affarijiet | Idjomi Maltin

L-affarijiet

Idjomi b’rabta ma’ oġġetti, kunċetti u ideat.

bil-bijambò

Kellu ħafna nervi; bil-buri; bil-geddum. Il-bijambò (mill-Ispanjol birimbao) huwa strument żgħir tal-ħalq li jagħmel ħoss qisu ta’ tnewwih, u jindaqq billi jinżamm max-xufftejn bejn is-swaba’, waqt li b’saba’ wieħed jintgħafas il-fildiferru li jkun imwaħħal ma’ qaws…

għala biebu

Ma jimpurtahx.

bieb u għatba

Viċin ħafna ta’ xulxin.

wara l-bieb

Dalwaqt; ma jdumx ma jasal.

bieb miftuħ

Merħba b’kulħadd; kulħadd jista’ jmur għandu.

donnu biċċa għaġina

Bniedem li xejn mhu fuq tiegħu, artab, ma jħaffifx fix‑xogħol.

mhix biċċa tiegħu

Din il-kwistjoni mhix affari tiegħu, m’għandux għalfejn jindaħal fiha jew ikun jaf fuqha.

hekk u biċċa, imma…

Tingħad meta dak li jkun ikun qed jaqbel ma’ xi ħadd, iżda jkun hemm element ieħor li jixtieq iżid.

ibigħ bil-biċċa

Ibigħ kwantitajiet żgħar ta’ xi ħaġa, mhux bħal ngħidu aħna bl-ingrossa.

x’kull biċċa tnejn!

Tingħad bħala espressjoni ta’ stagħġib għal xi ħaġa li ma konniex qed nistennew.

għaqad il-bezzun

It-taħwid jew l-inkwiet issa żdied sew.

għal beżqa u xagħra

Tingħad mit-tfal meta jpartu żewġ affarijiet bil-ftehim li ħadd ma jitlob lura dak li jkun partat.

donnu bettija

Bniedem oħxon ħafna jew żaqqu kbira. Il-bettija hija kontenitur kbir ħafna tal-inbid.

ma jitlifx berrittu fil-folla

Jaf biżżejjed x’għandu jagħmel; għandu direzzjoni.

berrina

Bniedem li jħobb ixewwex u jagħwi kontra dak u l-ieħor. Il‑berrina hija għodda għat‑titqib u għandha rabta mal‑verb berren.

għaddieh berrina

Immanipulah, għadda ż-żmien bih mingħajr ma induna. Il-berrina hija għodda għat-titqib u għandha rabta mal-verb berren.

ħwejġu jibku fuqu

Ħwejġu ma jiġuhx sew, mhux pulit bihom.

ⁱmħallta l-bejgħa

Tingħad meta bniedem ikollu dubju dwar kif għandu jevalwa s-sitwazzjoni (tajjeb jew ħażin) meta jkun hemm varjetà ta’ elementi.

sar bażina

L-ikel (l-aktar l-għaġin) sar tgħaffiġa jew tgħassida, qisu bżieq.

batterija baxxa

Bla enerġija, bla ħeġġa.

x’batterija għandu!

Għandu xedaq snien ġmielu!

bastun

Bniedem li tista’ tafdah, li tista’ toqgħod fuqu.

bassa

Bniedem li jrid jindaħal u jiddeffes f’kollox.

barmil tax-xaħam

Bniedem oħxon ħafna.

ta’ barra minn hawn u seba’ ħarat

Tingħad għal xi ħaġa li tkun tibża’ biża’ kbir minnha eż. Għal Toni l-idea li jmut hija ta’ barra minn hawn u seba’ ħarat. Ħarat huwa l-plural ta’ ħara, li tfisser viċinat.

tari baqta

Tari ħafna. Baqta tfisser ħalib magħqud meta jiżdiedlu t‑tames, jiġifieri likwidu li jittieħed mill‑istonku tal‑ħrief u jitħallat mal‑ħalib biex jagħqad. Minn dan il‑proċess jiġi prodott il‑ġobon.

ħasbu l-bank Ingliż

Ħasbu li għandu xi ħafna flus.

weħel mal-bank

Tingħad meta tifel jew tifla tagħmel taħtha l-iskola.

bank il-għażż

Bniedem għażżien, ma jrid jagħmel xejn.

qagħad bank

Dak li waqt xi logħba jieħu ħsieb tal-flus eż. waqt Monopoly.

ħa banju Tork

Ħariġlu ħafna għaraq u sar għasra.

sħun banju

Sħun sal-livell it-tajjeb, la sħun wisq u lanqas kiesaħ wisq.

daqqlu l-bandu

Mar ixandru ma’ kulħadd, mar jgħid bih man-nies.

ħwejġu bandiera

Liebes ħwejjeġ qodma, mqattgħin, mhux ta’ quddiem in-nies.

qisu bandiera

Bniedem li l-ħin kollu jbiddel fehmtu jew ħsibijietu.

bil-bandiera

Tingħad għal min ikun fuq quddiem qed imexxi xi grupp ta’ nies.

dak bandiera bajda

Bniedem newtrali, li ma jżomm ma’ ħadd.

ħassu balzmu

Ħass xi ħaġa tagħmillu ħafna ġid, daqslikieku balzmu.

għamlu ballun taċ-ċarruta

Għadda ż-żmien bih.

bil-ballu

Tingħad lil min jgħidilna li jrid jagħmel xi ħaġa biex inwissuh li diffiċli ħafna jagħmilha.

ħareġ jiġri daqs balla

Ħareġ jiġri b’kemm kellu saħħa.

mimli sal-balla

Mimli ħafna u jiflaħx iżjed.

mimli daqs balla

Mimli ħafna u jiflaħx iżjed.

il-balla waqgħet fuqu

Waħħlu fih, qalu li t-tort tiegħu.

iridha daqs balla (ta’ kanun)

Iridha ħafna, akkost ta’ kollox.

għamel balbuljata

Għamel tgħaffiġa sħiħa, gerfex kollox, mar ħażin ħafna. Il-balbuljata hija platt tradizzjonali Malti.

bajda b’żewġt isfra

Mhux talli ġiet okkażjoni tajba ħafna, talli ġiet oħra magħha – ħaġa rari tassew, bħal bajda li jkollha żewġt isfra (plural ta’ isfar).

għandu fejn jaqli bajda

Għandu widnejh kbar ħafna, bħallikieku taġnijiet.

fejn qlejna bajda naqlu tnejn

La qiegħed f’nofs biċċa xogħol, agħmel l-aħjar użu minnha.

jekk għandu xi bajda ħoxna ħa jbidha

Jekk għandu xi jgħid fuq xi ħaġa li qed iddejqu, ħallih ħa jgħidha.

mimli daqs bajda

Mimli ħafna.

għamilha bil-bajd u l-ġobon

Għamel biċċa xogħol eċċellenti, kompluta.

donnu miexi fuq il-bajd

Miexi bil-mod ħafna.

trid tiekol bajd u ġobon

Trid taħdem ħafna biex tasal fejn tixtieq.

donnu bagoll

Bniedem ta’ statura goffa.

tah bagatella

Tah xi ħaġa żgħira tal-flus.

kellu bagatella

Kellu oġġett li ma jiswa kważi xejn jew ammont żgħir ta’ flus. Tintuża wkoll b’mod ironiku biex infissru li bniedem għandu ħafna flus.

qisu baga

Oħxon ħafna. Baga hija oġġett ta’ għamla tonda marbut f’wiċċ il-baħar b’mażżra fil-qiegħ jew ankra biex fost oħrajn jorbot il-bċejjeċ tal-baħar.

fehem l-awtem

Fehem ir-raġuni li qed tikkawża xi ħaġa. Ngħidu wkoll wasalna fl-awtem, biex infissru li wasalna fl-aħħar ta’ xi biċċa xogħol. Il-kelma awtem ġejja mill-kelma Latina autem, li tfisser għalhekk, iżda, imma.

waqa’ l-ass

Ma sabx iżjed xi jgħid u qal dak li jgħid is-soltu biex ikun qal xi ħaġa. L-ass huwa karta tal-logħob u titfgħu meta ma jkollokx iżjed karti x’tilgħab.

ċeda, reħa l-armi

Qata’ qalbu minn xi ħaġa u ma kompliex jagħmilha.

għandu l-arġentuvivu fih

Dan tifel imqareb ħafna u bla kwiet; l-arġentuvivu (jiġifieri l-merkurju) jitla’ u jinżel u ma jiqafx jiċċaqlaq mal-iċken tibdil tat-temperatura.

qisu l-arblu ta’ Mejju

Twil ħafna.

qisu l-Arbanja

Dan il-bniedem ta’ ċertu kobor u guffaġni; ngħiduha wkoll għal xi oġġett. L-Arbanja tirreferi għal HMS Hibernia, bastiment li dam 50 sena rmiġġat ħdejn il-Forti Sant’Anġlu, u s-silwett imponenti tiegħu kien karatteristika li tiddefinixxi l-port.

ħadu bl‑appalt

Għamel xi ħaġa tiegħu u ma jridx jagħti ċans lil ħaddieħor. Appalt huwa kuntratt ta’ akkwist pubbliku.

donnu se jaqta’ l-ankri

Qed jagħmel ħafna għaġeb.

refa’ l-ankri

Telaq minn fejn kien, bħal vapur li jerfa’ l-ankri biex joħroġ mill-port.

tefa’ l-ankri

Baqa’ fejn kien, ma ċċaqlaqx iżjed, bħal vapur li jankra fil-port.

sab l-Amerka

Tintuża spiss f’sens ironiku, peress li l-Amerka ilha li nstabet: mingħalih għamel jew qal xi ħaġa speċjali mentri fil-verità kulħadd jaf. F’sens mhux ironiku, tfisser li dak li jkun tassew ikun skopra jew qal xi ħaġa straordinarja.